De brandweer is grotendeels nog steeds georganiseerd volgens de wet van 31 december 1963 betreffende de civiele veiligheid en het K.B. van 8 november 1967 houdende, voor de vredestijd, de organisatie van de gemeentelijke en gewestelijke brandweerdiensten en coördinatie van de hulpverlening in geval van brand. (B.S. 18.11.1967)
Voor 1999
Reeds midden jaren 80 werd vastgesteld dat het risico voor zware incidenten toeneemt, o.a. door het verhoogd gebruik van gevaarlijke stoffen in de industrie en door de grootschaligheid van winkelcentra, zienhuizen, evenementen ... De vraag dringt zich op of de organisatie van de brandweerdiensten de uitdagingen aankan. Echter diverse redenen o.a. het vasthouden aan de gemeentelijke autonomie, maken dat de hervorming van de civiele veiligheid niet echt op dreef komt.
1999 - De invoering van de hulpverleningszone als samenwerkingsverband
Een wijziging van de wet van 31 december 1963 schept de mogelijkheid om met akkoord van de betrokken gemeenten hulpverleningszones op te richten.
Die zones vormen een samenwerkingsverband waardoor het mogelijk wordt afspraken te maken aangaande de organisatie van de hulpverlening en de versterking bij grote incidenten, oefenbeleid, aankoop materieel en dergelijke.
Die hulpverleningszones zijn niet te vergelijken met de toekomstige organisatievorm. De samenwerkingsverbanden die op basis van de wetswijziging tot stand komen berusten op goodwill en hebben geen rechtspersoonlijkheid.
De ramp van Gellingen als katalysator - De commissie Paulus
Tot 2004 is het windstil. Ondanks de druk vanuit brandweermiddens en alhoewel het besef groeit dat na een hervorming van de Civiele Bescherming en de politiehervorming, ook de brandweerdiensten moeten hervormd worden zal een ramp zorgen voor een stroomversnelling.
Op 30 juli 2004 eist een gasontploffing in Gellingen het leven van 24 personen onder wie 5 brandweermannen en een politieinspecteur van de PZ Ath. 132 personen worden (zwaar)gewond.
Op 7 september 2004 installeert Patrick Dewael, toemaling minister van Binnenlandse Zaken de Begeleidingscommissie voor de hervorming van de Civiele Veiligheid, onder het voorzitterschap van provinciegouverneur Camille Paulus. Die commissie formuleert belangrijke aanbevelingen en zet de krijtlijnen uit voor de hervorming van de brandweerdiensten. De wetgever neemt haar besluiten over.
De wet van 15 mei 2007 betreffende de civiele veiligheid
De aanbevelingen van de commissie Paulus vormen de grondslag voor de nieuwe wet inzake de civiele veiligheid. Op 31 juli 2007 verschijnt de wet van 15 mei betreffende de civiele veiligheid in het Belgisch Staatsblad.
Alhoewel de wet een belangrijke mijlpaal vormt, moet de hervorming nog in de praktijk omgezet worden. Talrijke artikelen wachten nog op uitvoeringsbesluiten.
Organisatie volgens het principe van de snelst adequate hulp
Een heel belangrijk wijziging wordt reeds in 2007 doorgevoerd, nl. de organisatie van de dringende hulpverlening volgens het principe van de snelst adequate hulp.
Een ministeriële omzendbrief legt de adequate middelen vast teneinde de meest dringende hulp aan te wenden en bepaalt waaruit die hulp bestaat. Indien de snelste brandweerdienst niet de territoriaal bevoegde brandweerdienst is, gaat men zo over tot de gelijktijdige zending van de twee diensten.
De eerste omzendbrief wordt later verduidelijkt zodat het volgende gepreciseerd wordt:
- het materieel dat ingezet moet worden bij een eerste uitruk;
- de dubbele uitruk;
- de leiding van de operaties;
- de bepaling van de uitruktijd;
- de informatie-uitwisseling;
- de interprovinciale hulpverlening;
- de evaluatie van de toepassing van de snelste adequate hulp.
Februari 2009 de afbakening van de hulpverleningszone
Op 17 februari 2009 verschijnt het Koninklijk besluit van 2 februari 2009 tot vaststelling van de territoriale afbakening van de hulpverleningszones in het Belgisch Staatsblad.
Dit koninklijk besluit verdeelt België in 32 hulpverleningszones. Die zones vormen de organisatiestructuur van de toekomstige brandweerdiensten. Elke zone beheert een bepaald aantal hulpverleningsposten.
De posten vormen onderling een netwerk op nationaal niveau. De zonegrens zal dus geen obstakel vormen voor de interventies en voor de samenwerking met andere posten die op de plaats van een schadegeval ter versterking opgeroepen kunnen worden.
De territoriale afbakening van de 32 hulpverleningzones verschilt van het grondgebied waarin het samenwerkingsverband in 1999 afgesproken werd. Bovendien heeft ze een andere finaliteit, nl. een organisatievorm met rechtspersoonlijkheid. De hulpverleningszone is het organisatorisch niveau.
maart-december 2009 - fase van de task forces
In het voorjaar van 2009 komt de brandweerhervorming in een nieuwe stroomversnelling. Via de provinciegouverneurs laat toemalig minister van Binnenlandse Zaken Guido Depadt alle burgemeesters van een toekomstige zone te verenigen in de prezonale raad, een soort preconfiguratie van de zoneraad. Die prezonale raad wordt verzocht een Task Force op te richten.
De task force moet de oprichting van de hulpverleningszone voorbereiden, in eerste instantie door tal van gegevens te verzamelen over de risico's, het personeel, materieel en de uitvoering van opdrachten.
Daarvoor moet een actieplan opgesteld worden. De uitvoering van dit actieplan wordt opgevolgd door de prezonale raad en mondt uit in een eindverslag. De werking van de task forces eindigt eind 2009.
De task force van de HVZ Zuid-West-Vlaanderen vervult alle opdrachten die de FOD Binnenlandse Zaken verstrekt.
Bovendien berekent zij de densiteit van het globaal risico en visualiseert zij dit risico in een atlas-register.
Tenslotte worden i.s.m. de technische commissie, het organigram en de krachtlijnen voor de toekomstige organisatie vastgelegd in een basisnota.
oktober-december 2010 - operationele prezone
Elke zone zoals vastgelegd in het KB van 2 februari 2009 kan, indien zij dit wenst, zich tegen 15 september 2010 kandidaat stellen om met federale financiering een OPZ op te starten. De operationele prezone is een voorlopige werkstructuur die de zonale werking binnen de verschillende brandweerdiensten moet versterken.
